از رأی تا اداره کشور؛ مسیری که با مردم آغاز میشود
عفت آقایاری
دیدشهر: ایران در حالی به روز سرنوشتساز انتخابات ریاستجمهوری زودهنگام نزدیک میشود که بر پایه اصل ۱۳۱ قانون اساسی، دومین تجربه چنین انتخاباتی در تاریخ نظام جمهوری اسلامی رقم میخورد. این اتفاق تلخ و تاریخی، در پی شهادت رئیسجمهور مردمی، آیتالله سید ابراهیم رئیسی، در سانحه هوایی رقم خورد؛ اما بار دیگر صحنهای فراهم شده تا ملت ایران اراده و عقلانیت خود را در تعیین آینده کشور به نمایش بگذارد.
اصل ۱۳۱ قانون اساسی چه میگوید؟
بر اساس این اصل، در صورت فوت یا ناتوانی دائم رئیسجمهور، معاون اول با تأیید رهبری مسئول اداره موقت قوه مجریه میشود و شورای سهنفرهای متشکل از رؤسای سه قوه موظف است ظرف ۵۰ روز انتخابات جدید برگزار کند.
این قانون که تنها یکبار دیگر در سال ۱۳۶۰ اجرا شد، نمونهای از پویایی و تابآوری نظام جمهوری اسلامی در مواجهه با بحرانهاست.
چرا شرکت در انتخابات اهمیت دارد؟
انتخابات، صرفنظر از نتیجه، فرصتی برای احیای اراده ملی و نمایش اتحاد مردم با نظام اسلامی است. با حضور در پای صندوق رأی، ملت ایران نهتنها رئیسجمهور جدید را انتخاب میکنند، بلکه یک بار دیگر اعتماد به اصل مردمسالاری دینی را تجدید مینمایند.
مزایای مشارکت فعال در انتخابات ریاستجمهوری:
-
افزایش اعتماد عمومی و مشروعیت نظام
-
تقویت وحدت و انسجام ملی
-
ایجاد نظارت عمومی بر عملکرد مسئولان
-
کاهش فساد و شفافیت در مدیریت کشور
-
افزایش قدرت چانهزنی در سیاست خارجی
-
توزیع متوازن قدرت در سطوح مختلف مدیریتی
انتخابات، مسیر توسعه و عدالت
هدف هر انتخاب، رسیدن به آیندهای مطلوبتر است. در شرایط کنونی، با چالشهای اقتصادی، تحریمها و تحولات منطقهای، انتخاب رئیسجمهور اصلح که به دغدغههای مردم واقف باشد، از اهمیت دوچندان برخوردار است. مشارکت گسترده مردم، خود یکی از ابزارهای پیشرفت، عدالتمحوری و کاهش تبعیض در جامعه خواهد بود.
در نظام جمهوری اسلامی ایران، مردم نهتنها ناظر، بلکه بازیگر اصلی عرصه تصمیمگیری هستند. اصل ششم قانون اساسی صراحتاً بر نقش آرای عمومی در اداره کشور تأکید دارد و آن را بهعنوان اساس مشروعیت سیاسی و اجتماعی حکومت معرفی میکند. این اصل میگوید:
«در جمهوری اسلامی ایران، امور کشور باید با اتکا به آرای عمومی از راه انتخابات اداره شود؛ از جمله انتخاب رئیسجمهور، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، اعضای شوراها و نظایر اینها، یا از راه همهپرسی در مواردی که در اصول دیگر این قانون معین میگردد.»
۱. رأی مردم؛ پایه مشروعیت سیاسی
مطابق اصل ۶، قدرت سیاسی از مردم نشأت میگیرد. این اصل نهتنها نشاندهنده ارزشگذاری نظام بر نقش مردم، بلکه ضامن استمرار جمهوریت در کنار اسلامیت است. برخلاف بسیاری از نظامهای بسته که انتخابها صرفاً تشریفاتیاند، در ایران، اصل بر این است که مردم با انتخاب مستقیم یا غیرمستقیم، در اداره کشور دخیل باشند.
نظامی که مردم را شریک خود میداند، هم مشروعتر است و هم پایدارتر. اصل ششم قانون اساسی، تضمینکننده مشارکت واقعی مردم در سرنوشت سیاسی، اجتماعی و مدیریتی کشور است.
۲. اجرای اصل ۶ در عمل
در بیش از چهار دهه پس از انقلاب، برگزاری پیدرپی انتخاباتهایی مانند:
-
انتخابات ریاستجمهوری (هر ۴ سال یکبار)
-
انتخابات مجلس شورای اسلامی
-
انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا
-
همهپرسیهای قانونی (مانند رفراندوم جمهوری اسلامی در سال ۱۳۵۸)
نشان داده که مردم ابزار قانونی و رسمی برای اعمال اراده خود دارند. مشارکت هرچند در برخی انتخابات کاهش و در برخی افزایش یافته، اما اصل وجود انتخابات مستمر، نمایانگر عزم نظام در اجرای این اصل بنیادین است.
۳. مشارکت مردمی، ضامن امنیت و توسعه
حق تعیین سرنوشت صرفاً یک حق سیاسی نیست؛ بلکه پایهای برای ثبات اجتماعی، انسجام ملی و رشد اقتصادی است. جامعهای که خود را در تصمیمگیری سهیم میداند، مسئولیتپذیرتر، منسجمتر و امیدوارتر به آینده است.
مثال عینی:
انتخابات شوراهای محلی باعث شده در شهرها و روستاها مردم با انتخاب نمایندگان خود، بر روند توسعه شهری و توزیع منابع نظارت کنند. این تجربه، مردم را از مخاطب صرف به تصمیمگیر محلی تبدیل کرده است.
۴. چالشها و مسیر پیشرو
اگرچه بستر قانونی برای تحقق اصل ۶ فراهم شده، اما مشارکت حداکثری نیازمند اعتماد عمومی، شفافیت فرآیندها، و ارتقاء فرهنگ سیاسی است. افزایش رقابت واقعی، تقویت احزاب و پاسخگویی مسئولان از عواملی است که میتواند این اصل را بیش از پیش عینیت ببخشد.
