اطلاعات علاوه بر حفاظت از ارزش ها و منافع ملی در برابر تهدیدات خارجی، به مثابه نرم افزار حفظ ثبات و تعادل کشور محسوب میگردد. بدون وجود دستگاه اطلاعاتی کارآمد، انسجام سیاسی و یکپارچگی اجتماعی به واگرایی و تفرقه تبدیل میشود و زمینه برای طرح تقاضا های غیرواقعی از سوی بازیگران خارجی در کشور فراهم خواهد آمد.
به گزارش دیدشهر، اطلاعات علاوه بر حفاظت از ارزش ها و منافع ملی در برابر تهدیدات خارجی، به مثابه نرم افزار حفظ ثبات و تعادل کشور محسوب میگردد. بدون وجود دستگاه اطلاعاتی کارآمد، انسجام سیاسی و یکپارچگی اجتماعی به واگرایی و تفرقه تبدیل میشود و زمینه برای طرح تقاضا های غیرواقعی از سوی بازیگران خارجی در کشور فراهم خواهد آمد. به این ترتیب، ریشه های بسیاری از بحران های هویت، نفوذ، همبستگی، مشارکت و توزیع را باید در فقدان یا ناکارآمدی دستگاه اطلاعاتی در هر کشور جستجو نمود. از همینرو، دستگاه های اطلاعاتی از نقش ویژهای در همه نظام های سیاسی دنیا برخوردارند و کشورهای مستقل دارای منابع کمیاب در این میان نیاز بیشتری به دستگاه اطلاعاتی کارآمد دارند.
موقعیت ژئوپلتیکی کشور ایران و منابع غنی زیرزمینی موجب شده است تا این کشور، در طول تاریخ، مورد طمع قدرت های بین المللی قرار گیرد. تاریخ معاصر ایران گویای خسارت هایی است که در بستر عدم وجود سیستم اطلاعاتی کارآمد مردمی بر کشور وارد آمده است. در چنین بستری، دولتمردان نظام های وابسته سلطنتی تحت نفوذ وسیع قدرت های بین المللی قرار گرفتند و امتیازهای ننگینی بر کشور تحمیل گردید. علاوه بر این، میتوان به موارد متعددی مانند تقسیم کشور بین دو قدرت بینالمللی انگلیس و روسیه در سالهای ۱۹۰۷ و ۱۹۱۵ یا کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ اشاره نمود که استقلال و حاکمیت سیاسی کشور در جریان این وقایع خدشه دار گردید.
دستگاه اطلاعاتی رژیم پهلوی بر پایه نیازمندی های خارجی یا تقاضا های غیرواقعی بنیان گذاری شده بود تا از یک طرف بتواند به عنوان مانعی در برابر خطر گسترش کمونیسم به کشور عمل نماید و از طرف دیگر امنیت حکومت سلطنتی دست نشانده آمریکا را حفظ نماید. این دستگاه اطلاعاتی به رغم بهره گیری از آموزش های مستمر سرویسهای اطلاعاتی آمریکا، رژیم صهیونیستی و دیگر کشورها، به دلیل ماهیت وابسته نظام سیاسی نتوانست در خدمت مردم قرار گیرد. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، الگوی جدیدی از نظام سیاسی بر پایه مردم سالاری دینی و استقلال پدیدار گردید که حساسیت ویژهای در برابر دخالت قدرت های بین المللی در امور داخلی کشور داشت. در حالی که تا قبل از انقلاب، ایران به عنوان مهمترین متحد آمریکا در منطقه غرب آسیا سیاست خارجی خود را در خدمت منافع استکباری آمریکا قرار داده بود، جمهوری اسلامی ایران به شدت بر استقلال کشور تأکید ورزید.
رویکرد استقلال طلبانه در مقابل قدرت های بین المللی از یک طرف به مثابه از دست رفتن ظرفیت های عظیمی به شمار میآمد که در خدمت آمریکا قرار داشت و از طرف دیگر، چنین رویکردی در کنار تأکید بر مردمسالاری دینی، ایران را به الگویی برای ملت های منطقه غرب آسیا تبدیل مینمود. از همینرو، راهبرد دولت های غربی پس از انقلاب اسلامی، در جهت به شکست کشاندن جمهوری اسلامی ایران و از بین بردن چنین مدل حکومتی متمرکز گردید. بر اساس این راهبرد، سلسله اقدامات آشکار و پنهان فراوانی شامل تحریک و آموزش گروهک های مخالف و تجزیه طلب برای ایجاد آشوب و اقدامات تروریستی، کودتا، تحریک و تجهیز صدام و حکام مرتجع منطقه برای تهاجم نظامی به ایران و… توسط قدرت های بین المللی برای به زانو درآوردن مردم ایران به عمل آمد، اما در عمل این اقدامات به دلیل یکپارچگی و وحدت عمومی مردم در مقابل دشمنان به نتیجه نرسید و قدرت و اقتدار نظام جمهوری اسلامی ایران بیش از گذشته گسترش یافت.
مروری بر رویدادهای بزرگ ضدامنیتی در کشور این نکته را به اثبات میرساند، که اقتدار اطلاعاتی نظام جمهوری اسلامی و امنیت کشور، با وجود طیف های گوناگونی از تهدیدات بزرگ، مرهون توجه و حساسیت مردم نسبت به حفظ امنیت کشور است. به گواه متخصصین عرصه اطلاعات، همیاری مردم و دستگاه اطلاعاتی، اصلیترین عامل موفقیت پرونده های اطلاعاتی و عقیم ماندن تهدیدات عمومی است. نکته مهم در این رابطه، نوع تشخیص مردم از تهدیدات هم در شرایط امنیتی و هم درشرایط فقدان تهدید است. بالا بودن میزان همیاری دستگاه اطلاعاتی و مردم به ویژه در شرایط فقدان احساس تهدید، نشانگر درجه بالای بلوغ اجتماعی و شناخت اهمیت و قدر نعمت امنیت در جامعه است. این درجه از بلوغ اجتماعی موجب گردیده است تا نقاط کور امنیتی کشور به خوبی پوشش داده شوند و تقریباً کلیه مخاطرات امنیتی بالقوه قبل از رسیدن به مرحله فعلیت توسط دستگاه های اطلاعاتی و امنیتی کشور خنثی و برطرف گردند. بر همین اساس، با وجود حجم بالای تهدیدات و عوامل تهدیدآمیز به ویژه در حوزه تهدیدات تروریستی، تنها تعداد معدودی از این تهدیدات در دو دهه گذشته به مرحله فعلیت رسیده است. این در حالی است که در کشورهای منطقه غرب آسیا و حتی کشورهای اروپایی با وجود هزینه های هنگفت برای تأمین زیرساخت های حفاظتی و امنیتی، دستگاه های اطلاعاتی از کارآمدی مطلوبی برای حفظ امنیت کشور برخوردار نیستند.
امروزه امنیت در ایران کالایی جمعی است که کارگزاران تأمین آن خود مردم هستند و دستگاه اطلاعاتی تبلور تمرکز اراده عمومی برای تأمین امنیت است. از آنجایی که نظام جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر اراده ملت است، دستور کار دستگاه اطلاعاتی نظام جمهوری اسلامی ایران نیز برآمده از اراده عمومی ملت ایران است. این دستور کار، مجموعه ای از خواست ها و انتظارات عمومی است که عملی ساختن آنها مستلزم ترکیب سنجیدهای از قدرت نرم و سخت و یا به عبارتی قدرت هوشمند است. همیاری مردم و دستگاه اطلاعاتی اگر چه در عمل موجب تأمین امنیت و از بین رفتن نقاط کوری شده است که میتوانند آغاز گر یک اقدام ضدامنیتی باشند، ولی ارتقای هوشمندی دستگاه اطلاعاتی به ویژه در عرصههای نرمافزاری فرهنگی و اقتصادی مستلزم تعریف ساز و کارهای پیچیده و نهادمندتری است که مهندسی چنین ساز و کاری را نخبگان کشور در عرصههای مختلف باید به عهده بگیرند.این نهادمندی و پیچیدگی به معنای عبور از لحظه و گسترش رادارهای اطلاعاتی امنیتساز به کلیه عرصهها فراتر از زمان حال است.این مهم به معنای ایفای نقش لایههای مختلف مردم و نخبگان با عاملیت دستگاه اطلاعاتی در افزایش قدرت ملی هم در عرصه سلبی در مقابل عوامل امنیت زدای داخلی و خارجی و هم در عرصه ایجابی در عرصه تولید امنیت ملی است.
کارنامه دستگاه های اطلاعاتی کشور نشان میدهد که این دستگاه ها توانمندی های منحصر به فردی در مقابل تهدیدات سخت افزاری دارند و این سطح از توانمندی کنجکاوی بسیاری از کشورهای جهان را برانگیخته است. با این وجود، رویکرد ایجابی و به خدمت گرفتن اطلاعات در جهت پیشرفت همه جانبه کشور مستلزم عزم جدی کلیه بخش های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است. در این رویکرد، اطلاعات باید به مثابه نرم افزار تنظیم و هم افزایی رابطه بخشهای مختلف کشور در جهت دستیابی به پیشرفت تنظیم شود. بر اساس این دیدگاه، اطلاعات چهرهای چندبعدی دارد که یک بعد آن بخشهای مختلف دولت را در مسیر تقویت بنیان ها و زیرساخت های تسهیل کننده پیشرفت هدایت میکند و بعد دیگر آن معطوف به نیروها و طبقات اجتماعی مختلف است تا از این رهگذر نیروهای اقتصادی-اجتماعی همسو و منطبق با مسیر پیشرفت کشور را طی ایجاد ارتباطی ارگانیک با دولت همافزا سازد.
به طور کلی میتوان نتیجه گرفت که اطلاعات مردمی از یک طرف با رویکرد سلبی مانع مستحکمی را در مقابل عوامل داخلی و خارجی سلب کننده امنیت از حوزههای مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور ایجاد میکند و در رویکرد ایجابی با ایجاد ساز و کاری ویژه نقش واسط و تسهیل کننده بین بخشهای مختلف دولت و جامعه برای حرکت کشور به سمت پیشرفت ایجاد مینماید. در هر دو حالت سلبی و ایجابی اطلاعات در خدمت مردم قرار دارد و نمیتوان آن را جدای از مردم در نظر گرفت.
وزارت اطلاعات به مثابه حرفه ای ترین نهاد اطلاعاتی کشور، مهمترین نقطه قوت خود و سایر دستگاه های اطلاعاتی کشور را ناشی از همین همیاری متقابل میان اطلاعات ومردم می داند و در تمام سه دهه گذشته از هر فرصتی برای تقویت آن استفاده کرده است. بااین حال تاکنون اقدام سترگی برای مفهوم پردازی ایده اطلاعات مردمی در جمهوری اسلامی ایران صورت نگرفته بود. از این رو دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی به عنوان بازوی فکری و اندیشگی جامعه اطلاعاتی کشور، همایش ملی اطلاعات و مردم را با هدف مفهوم پردازی اطلاعات مردمی به مثابه نقطه قوت اطلاعاتی نظام برگزار می کند.