https://didshahr.ir/13280

نوروز از چهارشنبه سوری و با رفتن، پاکیزه کردن و خانه تکانی دل های آدمی و کاشانه آنان آغاز می شود و به چهاردهم فروردین پایان می یابد.

چهارشنبه سوری

به گزارش دیدشهر، در سرزمین آذربایجان به دلیل وجود تنوع فرهنگی، آداب و رسوم مختلفی پایه گذاری شده است که بیشتر این رسوم در طول چند هزار سال سینه به سینه حفظ شده و امروزه میان مردمان منطقه به یادگار گذاشته شده است.یکی از این میراث های ماندگار آیین چهارشنبه آخر سال چهارشنبه سوری یا چرشنبه آخشامی است.

چیزی که در آن ایام به چشم می خورد دوستی ها و شادی های بی حد و اندازه ای بود که در قالب مراسم های مختلف و رنگارنگ، رسیدن فصل بهار را نوید می دادند.

فلسفه چهارشنبه سوری

به اعتقاد قدما، عدد ۴ اصل و ریشه طبیعت جاودانه است، لذا اولین چهارشنبه را منسوب به باد می دانستند و اعتقاد داشتند در آن روز باد خواهد وزید، دومین چهارشنبه منسوب به خاک، سومین آتش و چهارمین آب بود که در این زمان از یخ بستن خاک کاسته می شد و زمین نفس می کشید.

در هرچهارشنبه اسفند ماه، مراسم ویژه ای اجرا می شد که مفصل ترین آنها مربوط به چهارشنبه آخر سال بوده است.

عمده ترین رسومی که در چهارشنبه سوری برگزار می شد عبارتند از:

روشن کردن آتش

در گذشته های نه چندان دور هنگام چهارشنبه سوری نه از ترقه و بمب دستی و دیگر وسایل آتش زا خبری بود و نه از چهره های نگران و ناراحت والدین و گریه های بچه های سوخته و مصدوم.

 

چهارشنبه سوری

 

در چهارشنبه آخر سال مردم با روشن کردن آتش و گون ها شادی و سرور می کردند و دختران دم بخت با پریدن از روی آتش اشعار خاصی می خواندند.

آنها می‌گفتند: ‌« منیم ساریلیغیم سنون، سنون قیرمیزلغون منیم» یعنی ناراحتی من مال تو، تمام صفا و خوشی تو مال من، هم‌چنین می‌گویند: « آغرلیغیم، بیغیر لیغیم، دیش آغریم، باش آغریم بوردا قالسون» یعنی کابوس و ناراحتی من، دندان‌درد و سردرد من در این‌جا ماندگار شد.

 

چهارشنبه سوری

 

به اعتقاد آنان آتش پلیدی ها و مرض ها را از میان می برد و شیطان را دور می کند. کسی که از آتش می پرید اعتقاد داشت همه بدی ها و پلیدی ها را در شعله های سوزان آتش می سوزد و خستگی و ملال یک سال را از تن بدر کند و از گرمی آتش برای رونق و گرمی زندگی اش بهره ببرد. شب چهارشنبه سوری شب شادی و بهروزی پارسیان است.

در واقع آتش یکی از عناصر چهارگانه مقدس، در کنار آب، باد، خاک، نزد ایرانیان بود.

بنابراین شعله های فروزان آتش نماد گرمابخشی محفل پارسیان بود و در جشن چهارشنبه سوری نقطه آغازی بود که این گرما و رونق در زندگی سرایت کرد و جریان یافت.

هدیه فرستادن به خانه عروس

از رسوم زیبایی که از سالها قبل در آیین های  چهارشنبه سوری در بین عشایر آذربایجان رواج داشته، مراسم “بایرام پایی” است در این مراسم خنچه ای از میوه و شیرینی و پارچه و لباس برای عروس خانواده به خانه عروس می برند.

 

عروسی

 

چهارشنبه شب آخر سال هدیه تازه عروس که شامل چهارشنبه یمیشی (آجیل چهارشنبه سوری)، غذاهای پخته تزئین شده، هدایایی برای داماد و فامیل نزدیک اوست را درون سینی بزرگ می گذاشتند و به خانه دختر می فرستادند و کسی که مجمعه را حمل می کرد از طرف خانواده داماد انعام می گرفت.

 

عروس عشایر

همچنین ارسال چهارشنبه لیق از طرف داماد به عروسی که هنوز به خانه بخت نرفته و در خانه پدری زندگی می کرد نیز رایج بود.

شال اندازی پسران در چهارشنبه سوری

یکی دیگر از مراسم زیبای آذربایجانی ها در گذشته، مراسم شال اندازی پسران جوان در شب چهارشنبه سوری بود.

اهالی استان اردبیل به این رسم «قورشاق آتماق» می‌گویند. این کار طوری انجام می‌گیرد که صاحب دستمال برای صاحب‌خانه شناخته نشود.

در این مراسم که اکنون نیز در بعضی از روستاهای این خطه به چشم می خورد، پسران جوان، شالی را برداشته و آن را از سوراخ بالای بام خانه پایین می انداختند و  صاحبخانه ها نیز به عنوان تبرک تنقلات و هدایایی به شال آنان می بستند؛ اما وقتی پسری خاطرخواه دختری بود، تنقلات آن خانه را رد می کرد و شال را بالانمی کشید و اگر خانواده دختر با این وصلت موافق بودند یکی از لوازم دختر را به شال می بستند.

 

شال چهارشنبه

 

در برخی روستا ها نیر به شال یک سیب سرخ می بستند چرا که گرفتن سیب سرخ نشانه رضایت آنان به این وصلت بود که فرد مورد نظر را نیز از روی شال کمرش شناسایی می کردند.

 پریدن از روی آب یا چشمه

از مراسم دیگر چهارشنبه سوری در میان آذربایجانی ها این بود که صبح روز سه شنبه جوانان پیش از طلوع آفتاب به کوچه می رفتند و هفت بار از روی جوی آب یا چشمه آب( سواوستوندان آتلانماق) می پریدند و در همان حال می خواندند: آتیل ماتیل چهارشنبه آینا تکین بختیم آچیل چهارشنبه.

 

دختر عشایر

 

از ترانه های خوانده شده در این روز می توان به این شعر اشاره کرد:

آتیل ماتیل چرشنبه

بختیم آچیل چرشنبه

آغریم اوغروم تؤکولسون

اودا توشوب کول اولسون

یانسین اَلُو ساچیلسین

منیم بختیم آچیلسین

آغیرلیغیم، اوغورلوغوم گِئت

قادا بالام، یورقونلوقوم گِئت

صبح روز چهارشنبه نیز در نخستین لحظات طلوع خورشید دختران و پسران دم بخت آراسته و با لباس های محلی نو به کنار آب رودخانه می رفتند و دختران دم بخت هر کدام به سلیقه و ذوق خود کوزه ای را تزیین کرده و پارچه یا روبان قرمزی را دور کوزه می بستند و کوزه را پر از آب می کردند. در کنار آب پسری که خاطرخواه دختری بود سعی می کرد روبان قرمز دختر مورد نظرش را با ترفندی برباید.

فال گوش ایستادن

یکی دیگر از مراسم آذربایجانی ها در این شب قولاق آستی یا همان فال گوش ایستادن و شنیدن سخنان رهگذران بود.

در این مراسم زنان و بخصوص دختران جوان پشت در ایستاده و سخنان اولین رهگذران را گوش داده و در زندگی آینده خود تعبیر می کردند.

 

 

البته این روش به گونه دیگری نیز انجام می گیرد. به این صورت که دختران جوان بیرون خانه ایستاده و کلیدی زیر پای خود قرار می دادند و صحبت های اولین رهگذران را شنیده و تعبیر می کردند.

قاشق زنی

دختران دم بخت کاسه و قاشقی به دست می گیرند و همراه کودکان و نوجوانان چادر به سر می کنند و به در منازل همسایگان می روند و از آنان هدیه و یا آجیل، درخواست می کنند.

 

قاشق زنی چهارشنبه

 

شکستن کوزه های قدیمی

از دیگر آداب خاص آذربایجانی ها در روز چهارشنبه آخر سال این بود که به سرچشمه می رفتند و زنان کوزه ها و کاسه بشقاب های سفالی کهنه را کنار چشمه می شکستند و کوزه نو را از آب چشمه پرمی کردند و آب آن را به چهارگوشه خانه می ریختند، دعا می خواندند و جلوی در را جارو می کردند و معتقد بودند با این کار تا یک سال با روحیه شاد زندگی می کنند.

غذاهای چهارشنبه سوری

بهترین غذای شب چهارشنبه سوری در گذشته سوتی پلو با ماهی(شیربرنج) است است که در حیاط خانه ها و روی اجاق پخته می شد و عطر و بو آن از همه خانه ها برمی خاست.

 

شیرپلو

 

دن ایستاتما

روز ما قبل سه‌شنبه بانوی هر خانه عدس و نخود و … را خیس می‌کند که این رسم را « دن ایستاتماق» می‌گویند.

این حبوبات خیس‌شده روز سه‌شنبه به هم‌راه گندم برشته می‌شود.

به گندم برشته کنجد یا مغز گردو اضافه شده و به‌ عنوان آجیل شب چهارشنبه‌ سوری مورد مصرف قرار می‌گیرد.

در شب چهارشنبه سوری در برخی از مناطق گردهم می آیند، شب نشینی می کنند و آجیل مشگل گشا می خورند که در برابر چشم زخم و چشم بد بیمه شوند و دختران نیت گشایش بخت می کنند.

 

 

تمامی آیین ها و یادمان هایی که مردم در فصول گوناگون بر پا می دارند و بخشی از آنها همچنان در فرهنگ این سرزمین پایدار است، با منش، اخلاق و خرد نیاکان ما در آمیخته و در همه آنها، اعتقاد به پروردگار، امید به زندگی، نبرد با اهریمنان و بدسگالان و مرگ پرستان، در قالب نمادها، نمایش ها و آیین های گوناگون نمایشی گنجانده شده است.

در روز چهارشنبه همه به یکدیگر عید را با گفتن جمله « چرشنبه بایرامیز مبارک اولسون» تبریک می‌گویند.

آخیر چرشنبه گون چیخمادان سو اوستوندن آتلانارلار
آخیر چرشنبه کلینن قوچ بوینوزنا قیرمیزی پارچا باغلارلار
آخیر چرشنبه ائودن پول، الک، دوز، اون، بیتگی، اؤد، اودون وئرمزلر
آخیر چرشنبه یاندیرلمیش شمع یاریمچلیق سوندورولمز
آخیر چرشنبه زاحی اوستونه گئتمزلر…

آخیر چرشنبه نیز موبارک اولسون

تنظیم و نوشته: مریم محرمی

  • ۱۳۹۹/۱۲/۲۷
  • چاپ کردن
  • https://didshahr.ir/13280

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

انتشار مجدد مطالب تنها با ذکر نام منبع "دید شهر" مجاز میباشد.