https://didshahr.ir/6828

اردبیل شهری در کشور ایران که با دارا بودن قدمتی بیش از ۳۰۰۰سال خود توانسته نظر بسیاری از تاریخ نگاران و مورخان را نسبت به تاریخ خود جلب کند.

 

اردبیل

به گزارش دیدشهر، اردبیل در عهد پادشاهان هخامنشی، اشکانی و ساسانی مرکز یکی از چهار استان بزرگ کشور ایران بوده است و علاوه بر اینکه از نظر کشاورزی، ارتباطی، اقتصادی و سوق الجیشی اهمیت بیشتری نسبت به سایر استان ها داشته است.

از نظر تدافعی نیز بسیار مهم بوده و چون سد دفاعی در برابر حملات خزها و هون ها به حساب می آمده است و برخلاف سایر استان ها که صاحب تخت نقره بوده اند صاحب تخت طلا بوده است.

این شهر در برابر حمله اسکندر مقدونی هم مردانه مقاومت کرد و اسکندر به دشواری توانست بر آن غلبه کند و پس از تصرف آن را به خاطر اهمیت سوق الجیشی اش محل اقامت خود و سپاهیانش قرار داد.

در حمله اعراب نیز مردم آذربایجان و اردبیل مدت ها استقامت نشان داند و تصرف این شهر توسط اعراب با مشکلات فراوانی توأم بود.

 

 

اردبیل

 

سرانجام در سال ۲۶ هجری اردبیل به تصرّف سپاهیان اسلام در آمد و مردم این شهر با میل و رغبت دین و احکام اسلام را پذیرا شدند.

بعدها، به علت برتری طلبی اعراب و رفتار غیر انسانی غیر اسلامی حکّام عرب، همچون سایر نقاط ایران زمین، در اردبیل نیز قیام هایی علیه تسلط غیر عادلانه حکام اموی و عباسی به وقوع پیوست که طولانی ترین و مشهورترین آنها قیام بابک خرم دین بود.

بسیاری از مورخان محل تولد بابک را دهی به نام خرّم در نزدیکی شهر اردبیل می دانند و وجه تسمیه خرّم دینان را در این رابطه می شناسند.

مردم شهر اردبیل در لشکرکشی چنگیزخان و حمله مغول نیز دفاع جانانه ای از شهر و دیار خود نمودند و دوبار لشکر مغول را شکست دادند.

و لیکن بار سوم مقاومت آنها در هم شکست و عده ای از مردم و مدافعین شهر به جنگل های اطراف پناه برده مخفی شدند، بقیه مردم قتل عام شدند و شهر با خاک یکسان گردید و هیچ جنگنده ای در آنجا باقی نماند.

بعد از مرگ چنگیز، پناهندگان جنگل به شهر باز گشتند و این شهر را از نو ساختند.

وجه تسمیه نامگذاری اردبیل به دارالامان

شهرت و اهمیّت اردبیل تنها از آن جهت نیست که چند تن از پادشاهان ایران آن شهر را قرارگاه خود ساختند، بلکه از آن لحاظ است که سر حلقه فرقه صفویه، شیخ صفی‌الدین اردبیلی، از این‌جا برخاست و در همین‌جا به خاک سپرده شد.

اردبیل در زمان صفویان آباد گردید و به اوج اعتبار، عزت و عظمت خود رسید، اما پس از انقراض این سلسله در پیشامدها و تحولات تاریخی دورهٔ نادرشاه و اوایل قاجار و به‌خصوص با ورود قشون روسیه به ایران و حوادث دوران مشروطیت، از رونق و اهمیت افتاد.

 

شیخ صفی

با ظهور شیخ صفی‌الدّین و خاندان صفوی، اردبیل اعتبار ویژه‌ای یافت، به‌طوری‌که این شهر در زمان تیمور، دارالارشاد از جایگاه خاصّ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی برخوردار گردید.

امیر تیمور بعد از فتح آسیای صغیر، همراه با اسرای فراوانی از این شهر عبور می کرد و در مذاکرات خصوصی که با خواجه علی سیاهپوش انجام داد اسرا را در این شهر آزاد و رها کرد و املاک زیادی را وقف بقعه شیخ نمود و در ضمن این شهر را “دارالامان” نامید.

حکومت صفوی بسیاری از هرج و مرج‌ها را که در ایران وجود داشت، برانداخت و یک حکومت دینی و مذهبی را پایه‌گذاری کرد که به گفته بسیاری از کارشناسان تاریخ، تشکیل دولت یکی از وقایع تاریخ ایران به‌شمار می‌آید.

در زمان سلطنت شاه اسماعیل اول مدتی چند این شهر به عنوان پایتخت ایران شناخته می شد.

شاه اسماعیل فرزند رشید این شهر بود که در سن چهارده سالگی توانست بعد از قرن ها کشور ما را از ملوک الطوایفی رهایی بخشد و آن را به صورت کشور واحد و یکپارچه در آورد و او تنها شاه بعد از ساسانیان بود که به چنین امری توفیق یافت.

۵ شمشیر نماد بهم پیوستن پنج حکومت

بر تارک گنبد مقبره شاه اسماعیل اول که در جوار گنبد الله الله شیخ صفی الدین قرار دارد، پنج شمشیر که دسته های آنها با هم یکی شده اند به نشانه بهم پیوستن پنج حکومت نشین و تشکیل کشور وسیع ایران نصب گردیده است.

شاه عباس کبیر نیز به سبب علاقه مفرطی که به جدّ بزرگوارش و شهر اردبیل داشته سفرهای متعددی به این شهر کرده است و  هنگام ورود به شهر از نیم فرسخی کفش از پا در می آورد و با پای برهنه وارد شهر می شد و به زیارت شیخ صفی می رفت.

 

اردبیل

 

او به مقدس اردبیلی نیز، که از افتخارات جهان تشیع بود و در نجف اشرف اقامت داشت، سخت ارادت می ورزید.

بنابر وصیت شاه عباس او را پس از فوتش بطور پنهانی در مقبره شیخ صفی دفن کردند گویا اخیراً در تعمیراتی که توسط میراث فرهنگی در کف مدخل مقبره شیخ انجام گرفته است.

آثاری از یک قبر پنهانی مشاهده شده است که به احتمال قوی متعلق به شاه عباس اول است.

اردبیل واژه ای با ریشه ی اوستایی

واژهٔ اردبیل یک واژه ایرانی است که ریشه در اوستایی دارد که از واژه «آرتا» (به‌معنی مقدس که در فارسی میانه تبدیل به «ارد» شده‌ است و در کلماتی نظیر اردشیر، اردوان، اردستان، اردکان آمده‌است) و «ویل» به معنی شهر تشکیل شده‌است.

در کتاب “حدود العالم” تالیف قرن چهارم هجری آمده است: اردویل از دو کلمه ارد و ویل تشکیل شده که اردنام روز بیست و پنجم هر ماه و نیز نام یکی از فرشتگان زرتشتی به معنی قانونی و مقدس است.

وسعت این شهرستان ۳۸۱۰ کیلومتر مربّع است و چهرهٔ عمومی شهرستان اردبیل متأثّر از ارتفاعات کوهستان‌های ساوالان (سبلان)، باغرو (تالش) و بزغوش است که این عوامل طبیعی سبب محصور شدن آن شده‌اند.

 

اردبیل

 

اردبیل از مناطق با اهمیّت ایران به‌شمار می‌آید و دارای آثار و ابنیّه تاریخی و جاذبه‌های طبیعی بسیار زیادی است.

آدام اولئاریوس در سفری که به اردبیل داشته‌است عنوان نموده که اهالی شهر که ترک‌زبان هستند، نام شهر را آردویل تلفظ می‌کنند.

در مناطق تالش نشین استان، هنوز هم به اردبیل، «آردویل» می‌گویند که به معنای “ناحیّه مقدس” است.

کوه سبلان محل نزول کتاب یسنا

بسیاری از مؤلفان دورهٔ اسلامی، بنای شهر اردبیل را به فیروز، پادشاه ساسانی نسبت می‌دهند و می‌نویسند که اردبیل به دستور این پادشاه، که در سدهٔ پنجم میلادی می‌زیست، ساخته شده‌است.

اما تاریخ اردبیل خیلی قدیمی‌تر از زمان فیروز ساسانی‌است، زیرا که فیروز در سال ۴۵۹ میلادی به سلطنت رسیده‌است و ۳۴ سال قبل از این تاریخ، بهرام پنجم ملقب به بهرام گور در مقابل حملهٔ هیاتله از راه اردبیل به آمل وگرگان و سپس به خراسان رفته و در آن‌جا، خاقان هیاتله را کشته‌است.

 

دریاچه سبلان

 

فردوسی در شاهنامه بنای اردبیل را به پیروز ساسانی نسبت می‌دهد.

این موضوع در شاهنامه فردوسی آمده‌است:

چو آگاهی آمد به بهرام‌شاه که خاقان به مرو است چندان سپاه
همی راند لشکر چو تزکوه سیل به آمل گذشت از ره اردبیل
سپاهی که از بردع و اردبیل بیامد، بفرمود تا خیل خیل
بیایند و در پیش او بگذرند رد و موبد و مرزبان بشمرند

در زمان فیروز به دلیل حملهٔ طوایف شمال (هونها) ویران گردید و به دستور فیروز، آباد گردید و برج و بارو در آن ساخته شد و از این‌رو بنای آن را به فیروز نسبت می‌دهند.

در قرن ششم قبل از میلاد زرتشت پیامبر بزرگ ایران ظهور کرد و بنا به روایت اوستا، کتاب یسنا در بالای کوه ساوالان بر او نازل شده‌است.

شهر اردبیل به علت نزدیکی به قفقاز و گرجستان و ارمنستان، جایگاه ویژه‌ای داشت به‌طوری‌که در زمان جنگ‌های ایران و روس در عهد قاجار، اردبیل مرکز استقرار نیرو و ستاد عملیات سپاه عباس میرزای قاجار در برابر قشون روس‌ها بوده‌است.

شهر اردبیل در سال ۲۷۲ (شمسی) در اثر زمین لرزه‌ای قدرتمند لرزید و در اثر آن به‌طور کامل ویران شد که در طی آن زمین لرزه ۱۵۰۰۰۰ از ساکنان آن کشته شدند.

شهر اردبیل تا قرن اخیر در مسیر راه زمینی ایران و اروپا قرار داشت و از نظر بازرگانی و سیاحت و جهانگردی واجد اهمیت بود.

لیکن بعد از انقلاب اکتبر شوروی و مسدود شدن کل راههای منطقه شرق آذربایجان با دیوار آهنین، این شهر در بن بست قرار گرفت و اهمیت خود را از دست داد.

هویت و اصالت تاریخ اردبیل محدود به زمان خاصی نیست و گذشته و آینده را هم تحت تاثیر قرار می‌دهد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در ۲۴ فروردین ۱۳۷۲ به مرکز استان تبدیل شد.

    https://didshahr.ir/6828

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

انتشار مجدد مطالب تنها با ذکر نام منبع "دید شهر" مجاز میباشد.